Koza – chroniona rybka piaszczystego dna: rozpoznanie i co robić

Ciało bardzo wydłużone, niskie, bocznie spłaszczone, długości palca do dłoni; tło żółtawe lub jasnobrązowe z rzędami ciemnych plamek wzdłuż boków (duże plamy w jednym rzędzie na linii bocznej, drobniejsze wyżej) i ciemnymi plamkami na grzbiecie; głowa mała, pysk dolny z sześcioma wąsikami; pod okiem składany kolec (ostry, wyczuwalny palcem – stąd nazwa rodziny „kolcobrzuchy” u pokrewnych); płetwy małe, zaokrąglone, ogonowa z ciemną plamką u nasady; łuski maleńkie, niewidoczne. Od piskorza odróżnia ją mniejszy rozmiar, plamki zamiast podłużnych pasów i sześć (nie dziesięć) wąsików; od śliza – bocznie spłaszczone ciało i plamki (śliz jest walcowaty, marmurkowy, bez kolca). Koza złotawa (Sabanejewia) – pokrewna, też chroniona, złocista z większymi plamami.

Rzeki nizinne i podgórskie o piaszczystym lub drobnożwirowym dnie i umiarkowanym nurcie, przybrzeżne płycizny jezior z czystym piaskiem, kanały i starorzecza z przepływem – w całej Polsce, lokalnie liczna, ale niewidoczna. Stanowiska: płytkie piaszczyste łachy, dno pod brzegiem, miejsca za przykosami, gdzie osiada drobny piasek; w dzień zagrzebana z wystającą głową, nocą pełza po dnie.

Nocą i o zmierzchu, przesiewając piasek pyszczkiem w poszukiwaniu drobnych bezkręgowców (larwy ochotki, skorupiaki, detrytus); w dzień ukryta. Na hak trafia tylko na maleńkie przynęty leżące na piasku nocą – ochotkę, pojedynczego białego robaka, kawałek czerwonego robaka na haku 18–22. Nie bierze przynęt sztucznych ani dużych.

Kozy nie łowimy – to gatunek chroniony. Przyłów zdarza się przy nocnym łowieniu płoci, jelca czy kiełbi na robaka na dnie piaszczystych rzek; ograniczasz go większą przynętą (dwa robaki, kukurydza), hakiem 12–14, przynętą uniesioną nad dno i rezygnacją z nocnej drobnicy na dnie w znanym siedlisku. Po złowieniu: ryba zostaje w wodzie, mokre ręce, hak wypnij pęsetą lub odetnij przypon, jeśli siedzi głęboko (wypinanie haka); wypuść natychmiast nad piaskiem, gdzie się zagrzebie; bez zdjęć na brzegu, bez sadza, bez wiaderka. Nigdy jako żywiec czy martwa rybka – niezależnie od regulaminu wody (Łowienie na żywca). Rzeki z piaszczystym dnem, gdzie żyją kozy, pokazuje katalog: łowiska na rzekach w całej Polsce.

Przynęty roślinne (kukurydza, pęczak, ciasto, chleb) i większe zwierzęce (pęczek robaków, dendrobena) zamiast ochotki i pojedynczych pinek na dnie; przynęta w toni lub tuż nad dnem; spinning i mucha nie łowią kóz w ogóle; zanęta bez drobnych cząstek zwierzęcych w siedlisku.

Hak większy (12–14) z przygiętym zadziorem, przypon łatwy do odcięcia, pęseta i wypychacz pod ręką, czołówka nocą (szybkie, spokojne odhaczenie), podbierak z drobną gumową siatką – jeśli w ogóle potrzebny przy rybie wielkości palca; zestaw spławikowy z przynętą 5–10 cm nad dnem zamiast leżącej na piasku.

Koza jest objęta ochroną gatunkową – zakaz łowienia, chwytania, przetrzymywania i używania jako przynęty obowiązuje zawsze i w każdej wodzie, niezależnie od regulaminu PZW czy łowiska; kategoria ochrony i lista gatunków są określane rozporządzeniem i mogą się zmieniać – sprawdź aktualny wykaz. Ochrony wędkarskiej (wymiar, okres, limit) koza nie ma, bo nie wolno jej łowić w ogóle: Wymiary i okresy ochronne, Limity dobowe. Gatunek chroniony nie jest klasyfikowany w rekordach – Rekordy Polski obejmują ryby dopuszczone do połowu.

Dane mogą być nieaktualne. Przed połowem zawsze sprawdź aktualny regulamin PZW oraz regulamin konkretnego łowiska – okręgi i łowiska mogą stosować własne, bardziej restrykcyjne zasady.