Ryby chronione w Polsce – których nie wolno łowić i co z przyłowem

Ochrona wędkarska (ustawa o rybactwie śródlądowym, regulamin PZW, regulaminy łowisk): wymiar ochronny, okres ochronny, limit dobowy – dotyczy ryb, które wolno łowić, ale z ograniczeniami; tabela w Wymiary i okresy ochronne. Ochrona gatunkowa (ustawa o ochronie przyrody i rozporządzenie o ochronie gatunkowej zwierząt): gatunki objęte ochroną ścisłą lub ochroną częściową – zakaz chwytania, zabijania, przetrzymywania, niszczenia siedlisk; wędkarz nie może ich łowić celowo, używać jako przynęty ani zabierać, a przypadkowo złowione musi natychmiast wypuścić. Lista i kategorie są określane rozporządzeniem i zmieniają się – przed sezonem sprawdź aktualny wykaz (np. na stronach Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska lub okręgu PZW). Do gatunków wymienianych na tej liście należą m.in.: kozy (koza i koza złotawa), piskorz, śliz, różanka, głowacze (białopłetwy i pręgopłetwy), strzebla błotna, piekielnica, kiełbie (białopłetwy, Kesslera), ciosa (poza wybranymi wodami), aloza i parposz, jesiotr ostronosy (program restytucji – Jesiotr) oraz minogi (strumieniowy, rzeczny, ukraiński i inne) – minogi nie są rybami w sensie systematycznym, ale wędkarz spotyka je w tych samych wodach. Trzecia grupa to ryby bez ochrony gatunkowej, ale z lokalnymi zakazami połowu w regulaminach okręgów (np. głowacica, certa czy świnka na niektórych odcinkach – Świnka).

Ryby chronione to głównie małe gatunki denne czystych rzek i strumieni (głowacze, śliz, kozy, minogi – piaszczyste i kamieniste dno z nurtem), mulistych starorzeczy, rowów i torfianek (piskorz, strzebla błotna, różanka – wody stojące, zarośnięte, często z małżami, w których różanka składa ikrę) oraz dużych rzek i ich ujść (ciosa, jesiotr, aloza). Największe ryzyko przyłowu: łowienie drobnych karpiowatych na małe haki z robakiem na dnie w rzekach o piaszczystym dnie (kozy, śliz) i w starorzeczach (piskorz, różanka), połów „na kiełbia” i zbieranie przynęty siatką (zakazane dla gatunków chronionych i ogólnie ograniczone regulaminem). Obszary Natura 2000 i rezerwaty mają dodatkowe ograniczenia.

Gatunki chronione dna (kozy, śliz, piskorz) żerują głównie nocą i o zmierzchu, zbierając drobne bezkręgowce z piasku i mułu – nocny spławik lub feeder z robakiem na dnie w ich siedlisku to najczęstsza sytuacja przyłowu. Różanka i strzebla żerują w toni w ciągu dnia na drobne przynęty. Minogi na hak nie biorą (dorosłe minogi rzeczne i morskie są pasożytami ryb, strumieniowe nie żerują), ale ich larwy bywają wykopywane z mułu – zakazane. Wiosna i wczesne lato (tarło, ryby płycej) to czas, gdy ryby chronione są najbardziej widoczne i wrażliwe.

Nie łowimy celowo – to podstawa. Ograniczanie przyłowu: większy hak i przynęta (kukurydza, pęczak, dwa robaki zamiast jednego małego), przynęta uniesiona nad dno w siedliskach kóz i piskorza, unikanie nocnego łowienia drobnicy na dnie w znanych siedliskach; nie używaj siatki i podrywki do zbierania „rybek na przynętę” – poza zakazem łowienia gatunków chronionych regulamin ściśle określa, jak wolno pozyskiwać żywca. Po przypadkowym złowieniu: nie wyjmuj z wody, jeśli nie musisz; mokre ręce; hak wypnij delikatnie lub – gdy jest głęboko – odetnij przypon przy pysku; wypuść natychmiast w miejscu złowienia; nie fotografuj „na trawie”, nie przetrzymuj w sadzu, nie używaj jako przynęty. Zasady obsługi ryby opisuje Złów i wypuść. Obserwację rzadkiego gatunku warto zgłosić gospodarzowi wody lub okręgowi PZW. Wody, których regulamin wymienia lokalne gatunki chronione, pokazuje katalog: łowiska na rzekach w całej Polsce.

Przynęty duże i roślinne (kukurydza, pęczak, kulki, pellet, ciasto) zamiast pojedynczego małego robaka czy ochotki na dnie; przynęty sztuczne (spinning, mucha) niemal nie łowią gatunków chronionych; zanęta bez drobnych cząstek zwierzęcych w siedliskach kóz i piskorza. Nigdy: ryby chronione jako żywiec lub martwa rybka – zakaz niezależny od regulaminu wody.

Haki bezzadziorowe lub z przygiętym zadziorem przy łowieniu drobnicy na dnie, przypon łatwy do odcięcia, wypychacz i pęseta pod ręką, podbierak z gumową siatką, zdjęcia tylko nad wodą; nocą czołówka, by nie szarpać ryby po ciemku. Zestaw z większym hakiem (12–14 zamiast 18–20) selekcjonuje drobnicę i zmniejsza liczbę głębokich połknięć.

Łowienie, przetrzymywanie, zabijanie i używanie jako przynęty ryb objętych ochroną gatunkową jest zabronione niezależnie od regulaminu wody i sezonu; sankcje wynikają z przepisów o ochronie przyrody, a kontrolę prowadzi m.in. Straż Rybacka. Lista gatunków chronionych i ich kategorie ochrony są określane rozporządzeniem i aktualizowane – sprawdź obowiązujący wykaz; ochrona wędkarska (wymiary, okresy, limity) to osobny system: Wymiary i okresy ochronne, Limity dobowe, Regulamin PZW. Gatunki chronione nie są klasyfikowane w rekordach wędkarskich – Rekordy Polski dotyczą ryb, które wolno łowić.

Dane mogą być nieaktualne. Przed połowem zawsze sprawdź aktualny regulamin PZW oraz regulamin konkretnego łowiska – okręgi i łowiska mogą stosować własne, bardziej restrykcyjne zasady.